Fabergé – Meer Dan Een Paasei

‘It’s the inside that counts’, is wat Fabergé moest hebben gedacht toen hij begon met het maken van zijn luxueuze ‘paaseieren’ voor de Russische Tsaar en zijn vrouw. Geen surprise-ei van Kinder kan op tegen de eieren van de Russische goudsmid Peter Carl Fabergé, die eigenlijk veel meer was dan de hofsmid van de Romanovs. Speciaal voor Pasen daarom een kijkje in de keuken van de meester..

De man achter het ei

Peter Carl Fabergé (Of Karl Gustavovich Fabergé/Карл Густавович Фаберже), werd geboren op 30 mei 1846 in Sint Petersburg als zoon van de Duitse Gustav Fabergé en zijn Deense vrouw Charlotte Jungstedt. Toch lagen de wortels van Fabergé niet in Duitsland, aangezien zijn groot-grootouders Franse Hugenoten waren die na het Edict van Fontainebleau moesten vluchten uit Frankrijk. Hugenoten mochten tot 1685 namelijk hun godsdiensten uitvoeren zonder staatsrechtelijke vervolging, tot Louis XIV daar verandering in bracht door dit in te trekken. Het zorgde ervoor dat familie Fabergé via Berlijn (Duitsland) en Pernau (Estland) uiteindelijk terecht kwamen in Rusland. Vader Fabergé, zelf goudsmid, had echter andere plannen en hing zijn werktuigen in 1860 aan de figuurlijke wilgen en  trok naar Dresden voor een welverdiend pensioen.

Peter Carl Fabergé op latere leeftijd

Peter Carl Fabergé op latere leeftijd

Hij wilde het familiebedrijf in handen laten van zijn zoon, waarna Peter in Dresden ging studeren aan de kunstacademie. Na een verblijf van vier jaar vertrok Peter echter op een reis door Europa, waarbij hij zich liet scholen door de meest beroemde goudsmeden van Engeland, Frankrijk en Duitsland. Om inspiratie op te doen bezocht hij de meest prestigieuze musea van Europa, tot hij in 1872 terugkeerde naar zijn geboorteplaats Sint Petersburg.

Het ei valt niet ver van de kip

hermitage3

De huidige staat van de Hermitage in St.Petersburg

Het was in Sint Petersburg waar hij de fijne kneepjes van het vak leerde, en van niemand minder dan Hiskias Pendin. Pendin was een meester in zijn vakgebied en een goede vriend van Peters vader, waardoor hij zich eigenlijk geen betere mentor kon wensen. Tien jaar lang studeerde Peter onder het wakende oog van Pendin en werkte hij aan zeer dure stukken in de Russische Hermitage (niet te verwarren met de Nederlandse). Het was dan ook niet vreemd dat Peter het als zijn levensdoel zag om het bedrijf en de status van Pendin voort te zetten toen hij overleed in 1882. De erfenis van Pendin bestond uit een titel, waardoor Peter Carl Fabergé voortaan een eigen ‘keurmerk’ mocht hanteren, naast dat van het bedrijf van Pendin/Fabergé Senior. Toch kwam Peter handen te kort en hij huurde zijn jongere broer Agathon in, om hem te ondersteunen in het bedrijf. Agathon had namelijk net als Peter in Dresden een opleiding gevolgd voor goudsmid, waardoor de droom van vader Fabergé uitkwam, een heropleving van het familiebedrijf en voortzetting van de naam en faam.

Het Gouden Hert van Eurasië

Het Gouden Hert van Eurasië

Dat deze faam niet ongegrond was bleek in hetzelfde jaar bij de Pan-Russische expositie in Moskou waarbij het duo een replica van een nomadische schat tentoonstelden uit de 4de eeuw voor Christus. De Tsaar kon de replica echter niet onderscheiden van de echte schat, waarna hij het inzette als middel om te propageren hoe het moderne Russische ambachtswerk er uit moest zien. Als beloning kregen de broers een gouden medaille en een medaille in de orde van St. Stanislaus (één van de hoogste ordes in het Huis Romanov, die al bestond ten tijde van Pools-Litouwse Commenwealth in de vroege 18de eeuw). De naam Fabergé klonk in de Tsaristische kringen, was dit het begin van een nieuwe carrière?

Hofleverancier Fabergé & Bro.

Ster_Lint_en_Grootkruis_van_Sint_Stanislaus_Polen_1765

“Ster Lint en Grootkruis van Sint Stanislaus Polen 1765” Copyright – Robert Prummel – Priveverzameling Groningen

Peter wilde ondanks zijn titulatuur blijven werken aan zijn stijl, wat hem en zijn broer deed besluiten af te stappen van de destijds geldende norm: de Franse stijl. Peter wilde meer, hij wilde niet alleen juwelen maken, hij wilde kunstwerken neerzetten. Zijn benoeming tot hofleverancier van de Russische Tsaar legde hem dan ook geen windeieren, aangezien de broers nu toegang kregen tot de complete Russische Hermitage.  Peter liet zich inspireren en combineerde floristische juwelenboeketten met Japanse kunstinvloeden, waardoor juwelen voortaan op hun paasbest werden gepresenteerd. Agathon maakte soms wel tien waxmodellen om te kijken hoe de juwelen eruit zagen in een bepaalde hoek of bepaalde setting. De broers noemden deze nieuwe lijn ‘Objects Deluxe’ – gouden voorwerpen, ingelegd met de mooiste juwelen, waarbij geen voorwerp te gek was voor de broers – van deurbellen, tot sigarendozen en wandelstokken. Tsaar Alexander III was onder de indruk van de resultaten en benoemde de lijn van Fabergé in 1885 tot Goudsmid van de Tsaar, de hoogste eer die een familie kon ontvangen. Toch ontbrak er nog één onderdeel voor deze benoeming..

Het was in deze context dat de eerste Keizerlijke of Tsaristische eieren het licht zagen. Alexander wilde zijn vrouw, Maria Fedorovna verassen met een luxueus cadeau om het twintig jarige huwelijk te vieren. Fabergé kreeg de opdracht een paasei te ontwerpen, waarna hij samen met zijn bedrijf aan de slag ging met een matroesjka-achtig model. De buitenkant van het ei was wit, maar huisveste een prachtig gouden ei, met daarin een miniatuur kip. In de kip zat een replica van de keizerskroon, afgewerkt met een minirobijn. Maria was stomverbaasd en wilde weten wie dit prachtige kunstwerk gemaakt had. Alexander kon niet anders dan Fabergé de opdracht geven om jaarlijks een paasei te ontwerpen, waarbij hij de volledige artistieke vrijheid kreeg. Alexander en zijn vrouw wisten nooit tot op paasdag zelf wat Fabergé en zijn bedrijf dit jaar gemaakt hadden – de enige eis die de Tsaars telde was dat elk ei een verassing bevatte voor zijn vrouw. Het zou een lange lijn van traditionele meesterwerken worden, waarbij er in 1917 ruim 54 zogenaamde Fabergé-eieren bestonden. Meer eieren dan jaren tussen 1885 en 1917 voor de snelle rekenaars, aangezien Tsaar Nicolaas II de traditie lichtelijk aanpaste.

1901 - Gatchina Palace Ei - Replica vna het paleis in Gatchina - Eigendom van Walters Art Museum te Baltimore

1901 – Gatchina Palace Ei – Replica van het paleis in Gatchina – Eigendom van Walters Art Museum te Baltimore

Toch maakte Fabergé meer dan paaseieren. Het bedrijf werd een multinational, met standplaatsen in Moskou (Rusland), Odessa (Oekraïne), Kiev (Oekraïne) en Londen (Groot-Britannië). In 1900 vertegenwoordigde Fabergé Rusland op de Wereldtentoonstelling – niet als deelnemer, maar als jurylid. De organisatie was echter zo onder de indruk van het werk dat het huis Fabergé verheven werd met het ‘Legioen van Eer’ (aangezien Fabergé geen Fransman was van geboorte kon hij geen lid worden, enkel worden verheven in). De naam Fabergé was voortaan één van wereldniveau.

Nicolaas II als Paashaas

Tsaar Nicolaas was net zo verwonderd over de kunsten van Fabergé als zijn wijlen vader, wat hem na het bestijgen van de troon deed besluiten om zijn vrouw voortaan elk jaar een paasei cadeau te geven. Daarnaast was Nicolaas niet de slechtste en besloot hij zijn moeder als herinnering ook elk jaar een ei te geven. Fabergé en zijn bedrijf konden hun creatieve geest nu tweemaal per jaar uitwerken in de meest prachtige eieren, met een kleine pauze in 1904-1905.

Nicolaas II – Of Nicolas the Bloody

De Tsaar was in deze twee jaar namelijk verwikkeld in een oorlog met zeebuur Japan; een oorlog die Rusland behoorlijk zwaar verloor – wat leidde tot opstanden in 1905. Een opstand die Nicolaas redelijk hardhandig liet neerslaan, met als gevolg Bloody Sunday (niet de Ierse versie waar U2 over zingt). Nicolas the Bloody had niets te vieren, maar besloot in 1906 Fabergé opnieuw de opdracht te geven eieren te ontwerpen voor zijn vrouw en moeder.

Met elk jaar groeide de status van Peter Carl Fabergé en zijn bedrijf. De eieren werden creatiever en steeds duurder. Fabergé kreeg aardig wat particuliere offertes om paaseieren te maken, waarbij er moet worden gespeculeerd in hoeverre hij deze heeft aangenomen, aangezien een groot deel van de eieren tot op heden spoorloos is. Toch zette Fabergé in 1916 een baanbrekende stap, het bedrijf ging de aandelenmarkt op. Dit Naamloze Vennootschap had een waarde van 3 miljoen Roebels (wat toentertijd een boel geld was), maar kon niet lang genieten van haar status. In 1917 brak de Russische Revolutie uit en nationaliseerden de Bolsjewieken Fabergés bedrijf. Officieel was het een overname door: ‘Committee of the Employees of the Company K. Fabergé’ of Комитет сотрудников компании К. Фаберже in het Russisch. In oktober werden de aandelen in beslag genomen en hield Fabergé op met bestaan in Rusland.

"Faberge Steel Military"  - Gedragen door vier kogels - Had een miniatuurschilderij als surprise Copyright: Madoa - Flickr:  Licensed under CC BY-SA 2.0

“Faberge Steel Military” – Gedragen door vier kogels – Had een miniatuurschilderij als surprise. Momenteel te bezichtigen in het Kremlin
Copyright: Madoa – Flickr: Licensed under CC BY-SA 2.0

Nasleep van een Revolutie

Peter kon de nationalisatie niet verwerken en vertrok op de laatste diplomaten trein richting Riga (Letland), waar hij halverwege november opnieuw eieren koos voor zijn geld door de verspreiding van het Bolsjewikische gedachtegoed. Eenmaal aangekomen in Duitsland, besloot Peter om te vluchten naar het ‘neutrale’ Zwitserland, waar hij de laatste jaren van zijn leven zou uitzitten. Hij stierf echter al in 1920, waarbij enkel gespeculeerd kan worden in hoeverre de Revolutie hier een hand in had. De opvolger van de Fabergélijn was zijn zoon Eugène die in 1924 probeerde het familiebedrijf nieuw leven in te blazen. Helaas had hij niet het talent van zijn vader en opa geërfd en waren zijn creaties kwalitatieve wangedrochten.

Constellation - Het laatste ei waar Fabergé aan werkte voor de Russische Revolutie uitbrak. Nooit afgemaakt.

Constellation – Het laatste ei waar Fabergé aan werkte voor de Russische Revolutie uitbrak. Nooit afgemaakt.

Rusland, of de Sovjet Unie, was in zware geldnood in de Eerste Wereldoorlog en besloot veel van de Tsaristische schatten om te smelten. Tot geluk voor de verzamelaars besloten ze de meeste Fabergé eieren te sparen, om ze begin jaren ’30 onder Stalin alsnog te verkopen aan een aantal Westerse zakenmannen. Het is hierdoor dat een groot deel van de Tsaren eieren nu voor het publiek beschikbaar zijn in verschillende musea over de wereld, maar er tegelijkertijd een groot deel van de collectie ontbreekt. Het is dan ook de vraag of de missende eieren ooit nog terug gevonden worden. Dus als je de volgende keer op een rommelmarkt loopt, kijk dan twee keer als je een met juwelen beslagen ei ziet liggen..

 – Nick de Reiger

Meer lezen over Fabergé:

Advertenties

2 thoughts on “Fabergé – Meer Dan Een Paasei

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s